Мали, нешта, препуштени на чекање и чување

(осврт кон книгата „Чувари на малите нешта“ од Ана Пејчинова; издавач „Или-или“, 2025 г.)

Ако ме прашате проза или поезија, секогаш, на прва ќе речам: проза. Тоа не значи дека не ја сакам поезијата, туку, едноставно, многу повеќе читам проза. Затоа и често се доживувам себеси како недоволно компетентна да зборувам и пишувам за поезија. Ама, па, кога ќе налетам на нешто што ми се допаѓа, почнувам опсесивно да го читам. Штом ми стои повеќе од еден месец на наткасна, значи дека го поминало мојот суд на времето.

Таква е збирката поезија „Чувари на малите нешта“ од Ана Пејчинова, која е со мене од минатиот јануари. Прво во некоја груба форма, директно од www.anabluefeather.wordpress.com, навраќајќи се дваесетина години наназад низ објавите на овој блог, кога Ана ме замоли да ги исчитам и да ѝ кажам дали ми се допаѓаат (да!); па со песните испечатени на листови и распоредени по гарнитурата и масата во дневна, во уреднички обид да видам дали ќе видам во нив збирка (и видов!); па потоа откога уредништвото го презема Никола Маџиров и Ана ми кажа дека збирката биднала и јас отрчав во „Или-или“ да ја земам во октомври (и читав ли читав!); па со книгата до промоцијата во ноември; па оттогаш досега.

Од деновите на заљубувањето во поезијата на Ана

Јас сум од оние луѓе што многу често долго ги квачат работите што им лежат на срце, па што се испили – испили! И, така, периодов, откако будно ги следев наградите на ДПМ и го чекав исходот за наградата „Ацо Шопов“, за којашто беше номинирана „Чувари на малите нешта“ и стигна до финалето, се покажа како вистински инкубатор за овој текст. Да ја освоеше збирката наградата, веројатно ќе се израдував и ќе сметав дека со тоа е кажано многу, па немаше да почувствувам потреба да кажам нешто свое. Но не ја освои, и еве ме – со поривот да пишувам што клокоти во мене и со потокот што чека да се излее за оваа збирка, додека во позадина одѕвонуваат зборовите: „За плодот сме родени, не за поривот“.

Ова е збирка за животот таков каков што е – и сушен, и бурен; и нежен, и виорен; и распрвкан, и стрмоглавен; и жеден, и море… Збирка која нè чепка да станеме свесни за контрастите што де хармонично де војувајќи живеат во нас, која како со древна мудрост на вековна белокоса старица под ѕвездите нè седнува до неа покрај искричавиот оган и втренчена кон нас со слепите очи ни дава низ нив, како низ магична топка, да видиме каде лежи зајакот на вистината.

И партал да е

И тешко да е, мое е.
И со мана да е, добро е.
И горко да е, нека е.
И болно да е, полно е.
И грешно да е, такво е.
Ова срце.
Инает е. И тлее.

Ова е збирка-А(рах)нина кутија, од која кога ќе ја отворите полазуваат кон вас стихови какви што може да исткае само некој(а) што врне, тече и преплавува од убост; некој(а) со поетски сензибилитет како со тантела обвиен од најситното сито и најострото решето, низ кои може да помине само најпрефинетото, она што е достојно да ја носи круната на „аристократијата на духот“, она што може достоинствено да се нарекува себеси „поезија“.

Просторот да бил и бездна и небо.
Падни, првни, сè така.
Се чини ко добар сон, лош сон.
Но само се чини,
И кога чини и кога не чини.

Ова е збирка со стихови за „правото на непредвидливост“ за кое Ана пишуваше во едно нејзино писмо до пријател, есеј за живеењето без предвидливост како насушна потреба за да се биде свој на своето во својот живот. Е, за нив, во збирката има цел циклус – „Лунѕачи“.

Некој има сè. Некој не.
Некој се нема себе среде сè.
Јас се имам себе, и имам скоро сè,
Освен кому да јавам –
„Дома сум, добро е“.

Ова е збирка-царство на синото и синилото, на сафирот, морето, водата, сините ангели… збирка со прекрасниот циклус „Сини приказни“ во кои Ана нуди нов, уникатен поглед на библиската приказна за Ное и неговите потомци, моите две омилени песни: „Што ако Ное не бил арен“ и „Неарна Ноа“.

Што ако Ное само си се чинел
мил на Бога и без вина,
а другите ги набедил
за страшни и грешни? (…)

Четириесет дена чмаел,
слеп за светот,
слеп за своето слепило (…)

И така го населил светот
со Ноевци, со нас.

Ова е збирка која се занимава со малите нешта во и околу нас нас, кои живот значат; нештата кои не се гледаат, но затоа скришум нè обземаат. Ана пее за тежите – Земјината тежа, онаа која нè влече удолу и нè приземјува, од една страна, и, од друга страна, небесната тежа која ни дава крилја, нè повикува да гледаме и да се стремиме угоре; убавинската тежа која магнетски нè привлекува и нè обликува како ветре привиено околу извајана скулптура. Пее и зa жедта што рие и огнот што гори во нас, за сончевата жила што ја има дури и во најкрутиот камен од човек, за потребата да се нурне, потопи, претопи и удави човек во ширната вода на слободата и да изнедри горе воден, прероден и нов. Ана пее, оти што друго може (и треба!) да прави една поетеса?!

Ова е збирка со прекрасен наслов, кој ме тера да кажам: ако Индија ја има Арундати Рој со „Богот на малите нешта“ (роман, знам!), Ирска Клер Киган со „Мали нешта како овие“ (уште еден роман, што да правам!), ние ја имаме Ана Пејчинова со „Чувари на малите нешта“ (поезија во која редовно се давам!). Ја имаме збиркава која е и океан и стерна – дава многу работи сега, но и чува многу нешта кои ќе бликнат во иднина, затоа што секое ново отворање е ново откривање, нов поглед во огледало, ново подавање рака, ново напивање од водата на зборовите.

За крај, ова е збирка со најубавата посвета што сум ја добила.

Драга Ана, ако ме читаш сега и тука, тоа што ме нема да ти пишам, не значи дека не те мислам. Колку ли многу разговори сум изводела со твоите стихови – со секое отворање на твојата книга, со секое навраќање на некоја песна! Тука сум, тука си, тука сме – мали, нешта, препуштени на чекање и чување.